Аз-Замахшари: различия между версиями
Maqivi (обсуждение | вклад) Нет описания правки |
Maqivi (обсуждение | вклад) Нет описания правки |
||
| Строка 1: | Строка 1: | ||
'''Абу́ль-Касим Махму́д ибн Умар аз-Замахшари́''' ({{lang-ar|الزمخشري}}; {{ДР+Хиджра|||1083}}, Замахшар, совр. [[Туркменистан]] — {{ДС+Хиджра|||1144}}, Кёнеургенч, совр. [[Туркменистан]]) — филолог, литератор, толкователь [[Коран]]а, видный представитель [[ханафит]]ского мазхаба и [[мутазилит]]ской богословской школы. Носил прозвища '''Джаруллах''' («покровительствуемый Аллахом») и '''Фахр Хуваризм''' — («гордость Хорезма»). | |||
'''Абу́ль-Касим Махму́д ибн Умар аз-Замахшари́''' ({{lang-ar|الزمخشري}}; {{ДР+Хиджра|||1083}}, Замахшар, совр. [[Туркменистан]] — {{ДС+Хиджра|||1144}}, Кёнеургенч, совр. [[Туркменистан]]) — филолог, литератор, толкователь [[Коран]]а, видный представитель [[ханафит]]ского мазхаба и [[мутазилит]]ской богословской школы | |||
== Биография == | == Биография == | ||
| Строка 13: | Строка 12: | ||
== Примечания == | == Примечания == | ||
{{примечания|2}} | {{примечания|2}} | ||
== Библиография == | |||
* {{ИЭС1991|А. Х.|аз-Замахшари|74-75}} | |||
* {{Хрестоматия по исламу|55}} | |||
---- | |||
* {{ЭКорана|автор=Kifayat Ullah|статья=al-Zamakhsharī |ссылка =EQCOM_050484 |год=2015|стр=}} | |||
* {{ЭИ/2|C.H.M. Versteegh|al-Zamak̲h̲s̲h̲arī|doi=SIM_8108}} | |||
* {{ЭИ/2|Madelung, W.|al-Zamak̲h̲s̲h̲arī|doi=COM_1469}} | |||
== Литература == | == Литература == | ||
{{refbegin|2}} | |||
;Источники | |||
* Andarasbānī, Fī sīrat al-Zamakhsharī Jār Allāh, ed. ʿAbd al-Karīm al-Yāfī, Majallat Majmaʿ al-lugha al-ʿArabiyya bi-Dimishq 57/3 (1402/1982), 365-82 | |||
* al-Dāwūdī, Ṭabaqāt al-mufassirīn, ed. ʿAbd al-Salām ʿAbd al-Muʿīn (Beirut 2002), 510-1 | |||
* al-Dhahabī, Taʾrīkh al-Islām, ed. ʿUmar ʿAbd al-Salām Tadmūrī (Beirut 1991-2000), 36:486-90 | |||
* al-Dhahabī, Siyar aʿlām, ed. Shuʿayb al-Arnaʾūṭ (Beirut 1981-96), 20:151-6 | |||
* al-Dhahabī, ʿIbar, ed. Ṣalāḥ al-Dīn al-Munjid (Kuwait 1960-6), 4:106 | |||
* al-Fāsī, ʿIqd al-thamīn, ed. Fuʾād Sayyid (Cairo 1967), 7:137-50 | |||
* Ibn Abī l-Wafā, al-Jawāhir al-muḍiyya, ed. ʿAbd al-Fattāḥ Muḥammad al-Ḥilw (Giza 1993), 3:447-8 | |||
* Ibn al-Anbārī, Nuzhat al-alibbāʾ, ed. Muḥammad Abū l-Faḍl Ibrāhīm (Cairo 1967), 391-3 | |||
* Ibn al-Athīr, Lubāb (Baghdad 1968), 2:74 | |||
* Ibn al-Athīr, al-Kāmil fī l-Tāʾrīkh (Beirut 1965), 11:97 | |||
* Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī, Lisān al-mīzān, ed. Ghanīm b. ʿAbbās Ghanīm (Cairo 1996), 7:63-4 | |||
* Ibn al-ʿImād, Shadharāt (Beirut 1966), 4:118-21 | |||
* Ibn al-Jawzī, al-Muntaẓam, ed. Muḥammad ʿAbd al-Qādir ʿAṭā and Muṣtafā ʿAbd al-Qādir ʿAṭā (Beirut 1992), 18:37-8 | |||
* Ibn Kathīr, al-Bidāya (Beirut 1966), 12:219 | |||
* Ibn Khallikān, Wafayāt al-aʻyān, ed. Iḥsān ʿAbbās (Beirut 1968), 5:168-74 | |||
* Ibn al-Qifṭī, Inbāh al-ruwāt, ed. Muḥammad Abū al-Faḍl Ibrāhīm (Cairo 2005), 3:265-72 | |||
* Ibn al-Quṭlūbughā, Tāj al-tarājim, ed. Gustav Flugel (Liechtenstein 1966), 53 | |||
* Ibn Taghrībardī, Nujūm al-zāhira (Cairo 2005), 5:274 | |||
* Ibn al-Wardī, Taʾrīkh (Najaf 1969), 2:63-4 | |||
* Ḥājjī Khalīfa, Kashf al-ẓunūn, Beirut 1992 | |||
* al-Khavānsārī, Rawḍāt al-jannāt, ed. Asad Allāh (Tehran 1970), 8:118-27 | |||
* al-Samʿānī, Ansāb, ed. Muḥammad ʿAbd al-Qādir ʿAṭā (Beirut 1998), 3:181-2 | |||
* al-Suyūṭī, al-Itqān fī ʿulūm al-Qurʾān, ed. Fawwāz Aḥmad Zamarlī, Beirut 2012 | |||
* al-Suyūṭī, Bughyat al-wuʿāt, ed. Muḥammad Abū l-Faḍl Ibrāhīm (Cairo 1965), 2:279-80 | |||
* al-Suyūṭī, Ṭabaqāt al-mufassirīn, ed. A. Meursinge (Leiden and Tehran 1839 and 1960), 41 | |||
* Ṭāshkubrīzāda, Miftāḥ al-saʿāda, ed. Kāmil Kāmil Bakrī and ʿAbd al-Wahhāb Abū l-Nūr (Cairo 1968), 2:97-100 | |||
* al-Yāfʿī, Mirʾāt al-janān (Hyderabad 1919-21), 3:269-71 | |||
* Yāqūt, Muʿjam al-udabāʾ, ed. Iḥsān ʿAbbās (Beirut 1993), 6:2687-91 | |||
* al-Zamakhsharī, Aʿjab al-ʿajab fī sharḥ Lāmiyyat al-ʿArab, Damascus 1972 | |||
* al-Zamakhsharī, Asās al-balāgha, Beirut 1979 | |||
* al-Zamakhsharī, Aṭwāq al-dhahab fī l-mawāʿiz wa-l-khuṭub, ed. Asmāʾ Abū Bakr Muḥammad, Beirut 1994 | |||
* al-Zamakhsharī, Dīwān al-Zamakhsharī, ed. ʿAbd al-Sattār Ḍayf, Cairo 2004 | |||
* al-Zamakhsharī, Durr al-dāʾir al-muntakhab min kināyāt wa-istiʿārāt wa-tashbīhāt al-ʿArab, ed. Bahīja al-Ḥasanī, Baghdad 1968 | |||
* al-Zamakhsharī, Fāʾiq fī gharīb al-hadīth, ed. ʿAlī Muḥammad al-Bajawī and Muḥammad Abū al-Faḍl Ibrahīm, Cairo 1971 | |||
* al-Zamakhsharī, al-Kashshāf ʿan ḥaqāʾiq ghawāmiḍ al-tanzīl wa ʿuyūn al-aqāwīl, ed. ʿĀdil Aḥmad ʿAbd al-Mawjūd and ʿAlī Muḥammad Muʿawwiḍ, Riyadh 1998 | |||
* al-Zamakhsharī, Kitāb al-amkina wa-l-miyāh wa-l-jibāl, ed. Ibrāhim al-Sāmarrāʾī, Amman 1999 | |||
* al-Zamakhsharī, Kitāb khaṣāʾiṣ al-ʿashra al-kirām al-barara, ed. Bahīja al-Ḥasanī, Baghdad 1968 | |||
* al-Zamakhsharī, Maqāmāt al-Zamakhsharī, Cairo 1906 | |||
* al-Zamakhsharī, Minhāj fī uṣūl al-dīn, ed. Sabine Schmidkte, Stuttgart 1997 | |||
* al-Zamakhsharī, Mufaṣṣal, ed. J. P. Broch, Christianiae 1859 | |||
* al-Zamakhsharī, Mufrad wa-l-muʾallaf, ed. Bahīja al-Ḥasanī in “Risālatān li-al-Zamakhsharī,” Majallat Majmaʿ al-ʿIlmī al-ʿIraqī 15 (1387/1967), 100-21 | |||
* al-Zamakhsharī, Muhājāt bi-l-masāʾil al-naḥwiyya, ed. Bahīja al-Ḥasanī, Baghdad 1974 | |||
* al-Zamakhsharī, Mukhtaṣar fī l-muwāfaqa bayna ahl al-bayt wa-al-ṣaḥāba, ed. Sayyid Yūsuf Aḥmad, Beirut 1999 | |||
* al-Zamakhsharī, Muqaddimat al-adab, ed. Mahdi Mohaghegh, Tehran 2007 | |||
* al-Zamakhsharī, Mustaqṣa fī amthāl al-ʿArab, ed. Muhammad ʿAbd al-Muʿīd Khān, Ḥyderabad 1962 | |||
* al-Zamakhsharī, Nukat al-aʿrāb fī gharīb al-iʿrāb, ed. Muḥammad Abū al-Futūḥ Sharīf, Cairo 1985 | |||
* al-Zamakhsharī, Qusṭās al-mustaqīm fī ʿilm al-ʿarūḍ, ed. Bahīja al-Ḥasanī, Baghdad 1969 | |||
* al-Zamakhsharī, Rabīʿ al-abrār wa-fuṣūṣ al-akhbār, ed. Muḥammad ʿAbd al-Majīd Dayāb and Ramaḍān ʿAbd al-Tawwāb, Cairo 1992 | |||
* al-Zamakhsharī, Ruʾūs al-masāʾil, ed. ʿAbd Allāh Nazīr Aḥmad, Beirut 1987 | |||
* al-Zamakhsharī, Unmūdhaj fī l-naḥw, Istanbul 1881-2 | |||
* al-Zarkashī, al-Burhān fī ʿulūm al-Qurʾān, ed. Muṣṭafā ʿAbd al-Qādir ʿAṭā, Beirut 2011. | |||
;Исследования | |||
* Dionisius A. Agius, Some bio-bibliographical notes on Abū l-Qāsim Maḥmūd b. ʿUmar al-Zamakhsharī, al-ʿArabiyya 15 (1982), 108-30 | |||
* Carl Brockelmann, GAL, 1:350, S1:285, 513, 549, 623 | |||
* Carl Brockelmann, al-Zamakhsharī, EI1 | |||
* Edward Granville Browne, A literary history of Persia (Cambridge 1951), 2:362 | |||
* Aḥmad Muḥammad al-Ḥūfī, al-Zamakhsharī, Cairo 1966 | |||
* Muṣṭafā Ṣāwī al-Juwaynī, Manhaj al-Zamakhsharī fī tafsīr al-Qurʾān, Cairo 1959 | |||
* Andrew J. Lane, A traditional Muʿtazilite Qurʾān commentary. The Kashshāf of JārAllāh al-Zamakhsharī (d. 538/1144), Leiden 2006 | |||
* Wilferd Madelung, The theology of al-Zamakhsharī, in Actas del XII congreso de la U. E. A. I. (Madrid 1986), 485-95 | |||
* Wilferd Madelung, al-Zamakhsharī’s contribution in the fields of theology, exegesis, ḥadīth and adab, EI2 | |||
* Jane D. McAuliffe, Qurʾānic Christians. An analysis of classical and modern exegesis, Cambridge 1991 | |||
* Suleiman A. Mourad, The Muʿtazila and their tafsīr tradition. A comparative study of five exegetical glosses on Qurʾān 3.178 in Mustafa Shah (ed.) Tafsīr. Interpreting the Qurʾān (London 2013), 3:267-82 | |||
* Shady Hekmat Nasser, Transmission of the variant readings of theQurʾān, Leiden 2013 | |||
* Wadi Saleh, Formation of the classical tafsīr tradition, Leiden 2004 | |||
* Wadi Saleh, Preliminary remarks on the historiography of tafsīr in Arabic. A history of the book approach, in Mustafa Shah (ed.) Tafsīr. Interpreting the Qurʾān (London 2013), 1:289-324 | |||
* C.H.M. Versteegh, Abū ‘l-Ḳāsim Maḥmūd b. ʿUmar al-Zamakhsharī, EI2. | |||
{{refend}} | |||
{{Инфо4|автор = Maqivi | |||
|дата = 2017-01-17 | |||
|ссылка =Аз-Замахшари | |||
|сортировка =Замахшари | |||
|ИЭК = |ЭК =al-Zamakhsharī | |||
|ЭИ3 = |ЭИ1 =SIM_6069 |ЭИ2 =COM_1469 | |||
|Исламика = | |||
|ИЭС2007 = | |||
|Википедия=Махмуд_аз-Замахшари | |||
|уровень = 4 | |||
|важность =средняя | |||
|язык = проверить<!-- проверено--> | |||
|шариат = проверить}} | |||
{{Ханафитский мазхаб}} | {{Ханафитский мазхаб}} | ||
{{Мутазилиты}} | {{Мутазилиты}} | ||
[[Категория:Мутазилиты]] | [[Категория:Мутазилиты]] | ||
[[Категория:Толкователи Корана]] | [[Категория:Толкователи Корана]] | ||
[[ar:الزمخشري]] | |||
[[az:Əl-Zəmaxşəri]] | |||
[[en:Al-Zamakhshari]] | |||
[[tr:Al-Zemahşerî]] | |||
Версия от 03:17, 17 января 2017
Абу́ль-Касим Махму́д ибн Умар аз-Замахшари́ (ар. الزمخشري; 1083, Замахшар, совр. Туркменистан — 1144, Кёнеургенч, совр. Туркменистан) — филолог, литератор, толкователь Корана, видный представитель ханафитского мазхаба и мутазилитской богословской школы. Носил прозвища Джаруллах («покровительствуемый Аллахом») и Фахр Хуваризм — («гордость Хорезма»).
Биография
Родился в 1083 году в Замахшаре, жил в Хорезме и Гургандже.
По названиям известно около пятидесяти сочинений аз-Замахшари. Широкую известность ему принёс комментарий Корана, который является единственным полным мутазилитским тафсиром, дошедший до наших дней. Этот труд был завершён в 1134 году и был широко распространен по всему мусульманскому миру, но прежде всего в его восточных областях. В своей работе он опирался на авторитет крупнейших му’тазилитских богословов IX—XI веков, таких, как ’Амр ибн ’Убайд, Абу Бакр аль-Асамм, аз-Заджжадж, аль-Джахиз, ’Абд ал-Джаббар и др. Аз-Замахшари уделял главное внимание догматическому и филологическому аспекту комментария, из-за чего он был популярен даже среди идейных противников мутазилизма. Он свёл к минимуму традиционное толкование по принципу «сунна разъясняет Коран», тщательно анализировал известные варианты коранических чтений, приводя поэтические примеры. Во вводной фразе аз-Замахшари высказывает идею сотворённости Корана, рационалистически истолковывает понятия «единобожие» (ат-таухид), «божественные атрибуты» (ас-сифат), «божественная справедливость» (аль-’адль). Особое внимание он уделял тем местам в Коране, в которых, по его мнению, выражены важнейшие представления му’тазилитов об «обещании» {аль-ва’д) и «угрозе» (аль-ва’ид) Бога, о «предписании совершать одобряемое и воздерживаться от порицаемого».
Тафсир аз-Замахшари породил множество опровержений, переработок, призванных очистить его от му’тазилитских идей. Так, аль-Байдави ставил себе целью превзойти труд аз-Замахшари в филологической тщательности и глубине анализа вариантов чтений, а пафос тафсира ар-Рази во многом направлен на опровержение «аль-Кашшафа».
Аз-Замахшари умер в 1144 году в родном Хорезме. Похоронен в Гургандже[1].
Примечания
- ↑ Ислам: ЭС, 1991, с. 74.
Библиография
- А.Б. Халидов, аз-Замахшари // Ислам: энциклопедический словарь. — М. : Наука, 1991. — С. 74-75. (рус.)
- Е.А. Резван, Хрестоматия по исламу. — М. : Наука, 1994. — С. 55. (рус.)
- Kifayat Ullah, al-Zamakhsharī [Supplement 2015] // Encyclopaedia of the Qurʾān Online. — Leiden : BrillOnline. (англ.)
- C.H.M. Versteegh, al-Zamak̲h̲s̲h̲arī // Encyclopaedia of Islam, Second Edition. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005. (англ.)
- Madelung, W., al-Zamak̲h̲s̲h̲arī // Encyclopaedia of Islam, Second Edition. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005. (англ.)
Литература
- Источники
- Andarasbānī, Fī sīrat al-Zamakhsharī Jār Allāh, ed. ʿAbd al-Karīm al-Yāfī, Majallat Majmaʿ al-lugha al-ʿArabiyya bi-Dimishq 57/3 (1402/1982), 365-82
- al-Dāwūdī, Ṭabaqāt al-mufassirīn, ed. ʿAbd al-Salām ʿAbd al-Muʿīn (Beirut 2002), 510-1
- al-Dhahabī, Taʾrīkh al-Islām, ed. ʿUmar ʿAbd al-Salām Tadmūrī (Beirut 1991-2000), 36:486-90
- al-Dhahabī, Siyar aʿlām, ed. Shuʿayb al-Arnaʾūṭ (Beirut 1981-96), 20:151-6
- al-Dhahabī, ʿIbar, ed. Ṣalāḥ al-Dīn al-Munjid (Kuwait 1960-6), 4:106
- al-Fāsī, ʿIqd al-thamīn, ed. Fuʾād Sayyid (Cairo 1967), 7:137-50
- Ibn Abī l-Wafā, al-Jawāhir al-muḍiyya, ed. ʿAbd al-Fattāḥ Muḥammad al-Ḥilw (Giza 1993), 3:447-8
- Ibn al-Anbārī, Nuzhat al-alibbāʾ, ed. Muḥammad Abū l-Faḍl Ibrāhīm (Cairo 1967), 391-3
- Ibn al-Athīr, Lubāb (Baghdad 1968), 2:74
- Ibn al-Athīr, al-Kāmil fī l-Tāʾrīkh (Beirut 1965), 11:97
- Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī, Lisān al-mīzān, ed. Ghanīm b. ʿAbbās Ghanīm (Cairo 1996), 7:63-4
- Ibn al-ʿImād, Shadharāt (Beirut 1966), 4:118-21
- Ibn al-Jawzī, al-Muntaẓam, ed. Muḥammad ʿAbd al-Qādir ʿAṭā and Muṣtafā ʿAbd al-Qādir ʿAṭā (Beirut 1992), 18:37-8
- Ibn Kathīr, al-Bidāya (Beirut 1966), 12:219
- Ibn Khallikān, Wafayāt al-aʻyān, ed. Iḥsān ʿAbbās (Beirut 1968), 5:168-74
- Ibn al-Qifṭī, Inbāh al-ruwāt, ed. Muḥammad Abū al-Faḍl Ibrāhīm (Cairo 2005), 3:265-72
- Ibn al-Quṭlūbughā, Tāj al-tarājim, ed. Gustav Flugel (Liechtenstein 1966), 53
- Ibn Taghrībardī, Nujūm al-zāhira (Cairo 2005), 5:274
- Ibn al-Wardī, Taʾrīkh (Najaf 1969), 2:63-4
- Ḥājjī Khalīfa, Kashf al-ẓunūn, Beirut 1992
- al-Khavānsārī, Rawḍāt al-jannāt, ed. Asad Allāh (Tehran 1970), 8:118-27
- al-Samʿānī, Ansāb, ed. Muḥammad ʿAbd al-Qādir ʿAṭā (Beirut 1998), 3:181-2
- al-Suyūṭī, al-Itqān fī ʿulūm al-Qurʾān, ed. Fawwāz Aḥmad Zamarlī, Beirut 2012
- al-Suyūṭī, Bughyat al-wuʿāt, ed. Muḥammad Abū l-Faḍl Ibrāhīm (Cairo 1965), 2:279-80
- al-Suyūṭī, Ṭabaqāt al-mufassirīn, ed. A. Meursinge (Leiden and Tehran 1839 and 1960), 41
- Ṭāshkubrīzāda, Miftāḥ al-saʿāda, ed. Kāmil Kāmil Bakrī and ʿAbd al-Wahhāb Abū l-Nūr (Cairo 1968), 2:97-100
- al-Yāfʿī, Mirʾāt al-janān (Hyderabad 1919-21), 3:269-71
- Yāqūt, Muʿjam al-udabāʾ, ed. Iḥsān ʿAbbās (Beirut 1993), 6:2687-91
- al-Zamakhsharī, Aʿjab al-ʿajab fī sharḥ Lāmiyyat al-ʿArab, Damascus 1972
- al-Zamakhsharī, Asās al-balāgha, Beirut 1979
- al-Zamakhsharī, Aṭwāq al-dhahab fī l-mawāʿiz wa-l-khuṭub, ed. Asmāʾ Abū Bakr Muḥammad, Beirut 1994
- al-Zamakhsharī, Dīwān al-Zamakhsharī, ed. ʿAbd al-Sattār Ḍayf, Cairo 2004
- al-Zamakhsharī, Durr al-dāʾir al-muntakhab min kināyāt wa-istiʿārāt wa-tashbīhāt al-ʿArab, ed. Bahīja al-Ḥasanī, Baghdad 1968
- al-Zamakhsharī, Fāʾiq fī gharīb al-hadīth, ed. ʿAlī Muḥammad al-Bajawī and Muḥammad Abū al-Faḍl Ibrahīm, Cairo 1971
- al-Zamakhsharī, al-Kashshāf ʿan ḥaqāʾiq ghawāmiḍ al-tanzīl wa ʿuyūn al-aqāwīl, ed. ʿĀdil Aḥmad ʿAbd al-Mawjūd and ʿAlī Muḥammad Muʿawwiḍ, Riyadh 1998
- al-Zamakhsharī, Kitāb al-amkina wa-l-miyāh wa-l-jibāl, ed. Ibrāhim al-Sāmarrāʾī, Amman 1999
- al-Zamakhsharī, Kitāb khaṣāʾiṣ al-ʿashra al-kirām al-barara, ed. Bahīja al-Ḥasanī, Baghdad 1968
- al-Zamakhsharī, Maqāmāt al-Zamakhsharī, Cairo 1906
- al-Zamakhsharī, Minhāj fī uṣūl al-dīn, ed. Sabine Schmidkte, Stuttgart 1997
- al-Zamakhsharī, Mufaṣṣal, ed. J. P. Broch, Christianiae 1859
- al-Zamakhsharī, Mufrad wa-l-muʾallaf, ed. Bahīja al-Ḥasanī in “Risālatān li-al-Zamakhsharī,” Majallat Majmaʿ al-ʿIlmī al-ʿIraqī 15 (1387/1967), 100-21
- al-Zamakhsharī, Muhājāt bi-l-masāʾil al-naḥwiyya, ed. Bahīja al-Ḥasanī, Baghdad 1974
- al-Zamakhsharī, Mukhtaṣar fī l-muwāfaqa bayna ahl al-bayt wa-al-ṣaḥāba, ed. Sayyid Yūsuf Aḥmad, Beirut 1999
- al-Zamakhsharī, Muqaddimat al-adab, ed. Mahdi Mohaghegh, Tehran 2007
- al-Zamakhsharī, Mustaqṣa fī amthāl al-ʿArab, ed. Muhammad ʿAbd al-Muʿīd Khān, Ḥyderabad 1962
- al-Zamakhsharī, Nukat al-aʿrāb fī gharīb al-iʿrāb, ed. Muḥammad Abū al-Futūḥ Sharīf, Cairo 1985
- al-Zamakhsharī, Qusṭās al-mustaqīm fī ʿilm al-ʿarūḍ, ed. Bahīja al-Ḥasanī, Baghdad 1969
- al-Zamakhsharī, Rabīʿ al-abrār wa-fuṣūṣ al-akhbār, ed. Muḥammad ʿAbd al-Majīd Dayāb and Ramaḍān ʿAbd al-Tawwāb, Cairo 1992
- al-Zamakhsharī, Ruʾūs al-masāʾil, ed. ʿAbd Allāh Nazīr Aḥmad, Beirut 1987
- al-Zamakhsharī, Unmūdhaj fī l-naḥw, Istanbul 1881-2
- al-Zarkashī, al-Burhān fī ʿulūm al-Qurʾān, ed. Muṣṭafā ʿAbd al-Qādir ʿAṭā, Beirut 2011.
- Исследования
- Dionisius A. Agius, Some bio-bibliographical notes on Abū l-Qāsim Maḥmūd b. ʿUmar al-Zamakhsharī, al-ʿArabiyya 15 (1982), 108-30
- Carl Brockelmann, GAL, 1:350, S1:285, 513, 549, 623
- Carl Brockelmann, al-Zamakhsharī, EI1
- Edward Granville Browne, A literary history of Persia (Cambridge 1951), 2:362
- Aḥmad Muḥammad al-Ḥūfī, al-Zamakhsharī, Cairo 1966
- Muṣṭafā Ṣāwī al-Juwaynī, Manhaj al-Zamakhsharī fī tafsīr al-Qurʾān, Cairo 1959
- Andrew J. Lane, A traditional Muʿtazilite Qurʾān commentary. The Kashshāf of JārAllāh al-Zamakhsharī (d. 538/1144), Leiden 2006
- Wilferd Madelung, The theology of al-Zamakhsharī, in Actas del XII congreso de la U. E. A. I. (Madrid 1986), 485-95
- Wilferd Madelung, al-Zamakhsharī’s contribution in the fields of theology, exegesis, ḥadīth and adab, EI2
- Jane D. McAuliffe, Qurʾānic Christians. An analysis of classical and modern exegesis, Cambridge 1991
- Suleiman A. Mourad, The Muʿtazila and their tafsīr tradition. A comparative study of five exegetical glosses on Qurʾān 3.178 in Mustafa Shah (ed.) Tafsīr. Interpreting the Qurʾān (London 2013), 3:267-82
- Shady Hekmat Nasser, Transmission of the variant readings of theQurʾān, Leiden 2013
- Wadi Saleh, Formation of the classical tafsīr tradition, Leiden 2004
- Wadi Saleh, Preliminary remarks on the historiography of tafsīr in Arabic. A history of the book approach, in Mustafa Shah (ed.) Tafsīr. Interpreting the Qurʾān (London 2013), 1:289-324
- C.H.M. Versteegh, Abū ‘l-Ḳāsim Maḥmūd b. ʿUmar al-Zamakhsharī, EI2.