‘Абдуллах ибн аз-Зубайр: различия между версиями
Перейти к навигации
Перейти к поиску
Maqivi (обсуждение | вклад) Нет описания правки |
Maqivi (обсуждение | вклад) Нет описания правки |
||
| Строка 46: | Строка 46: | ||
<!-- | <!-- | ||
Kureyş kabilesinin Esed ibn Abdüluzzâ koluna mensuptur. Babası aşere-i mübeşşereden Zübeyr ibn Avvâm, annesi Ebû Bekir’in kızı Esmâ’dır. Hicretin ikinci yılı zilkade ayında (Mayıs 624) Medine’de doğdu. Muhâcirînin Medine’de dünyaya gelen ilk çocuğu olması dolayısıyla doğumu büyük bir sevinç uyandırdı ve adı Peygamber tarafından konuldu. Henüz çocuk denecek bir yaşta babası ile birlikte Suriye’nin fethine katıldı ve Yermük Savaşı’nda bulundu. Amr ibn Âs’ın Mısır’ın fethine gönderilmesinden sonra babası Zübeyr ibn Avvâm kumandasında sevkedilen 5000 kişilik yardımcı kuvvet arasında o da vardı. Mısır’ın fethi sırasında bütün askerî harekâta iştirak etti. Osman devrinde Mısır Valisi Abdullah ibn Sa‘d ibn Ebû Serh’in, merkezi Sübeytıla olan İfrîkıye bölgesinde yaptığı seferde bulundu (647). Bizans’a karşı isyan edip bağımsızlığını kazanan İfrîkıye genel valisi Gregorios’un müslüman kuvvetlere karşı da şiddetle mukavemet etmesi üzerine çıkan ve her iki tarafın ağır kayıplar verdiği savaşta, Abdullah ibn Zübeyr’in Gregorios’u bizzat öldürmesiyle müslümanlar galip geldi. Onun bu kahramanlığı özellikle Medine’de büyük yankı uyandırdı. Ayrıca Kûfe Valisi Saîd ibn Âs’ın 650 yılında Taberistan ve Cürcân’a yaptığı sefere de katılarak büyük yararlılıklar gösterdi. | |||
Halife Osman, Ebû Bekir tarafından mushaf haline getirilen Kur’ân-ı Kerîm’in nüshalarını çoğaltmak için kurduğu dört kişilik heyete, kurrâdan olması sebebiyle onu da dahil etmişti. Abdullah, Osman’ın evinin Mısırlılar tarafından kuşatılması sırasında diğer büyük sahâbîlerin oğullarıyla birlikte halifeyi savunduysa da şehid edilmesine engel olamadı. Bu faciadan sonra meydana gelen olaylarda onun faal bir rol oynadığı görülmektedir. Ali’ye karşı oluşan muhalefetin en ateşli üyelerinden biri haline geldi. Âişe’nin yanında toplanan Mekke’deki muhalif grup Basra’ya giderek valiyi hapsedip şehre hâkim oldu. İmâmet hususunda Talha ile Zübeyr arasında çıkması muhtemel ihtilâf, Abdullah’ın Âişe tarafından imam tayin edilmesiyle halledildi. Cemel Vak‘ası’nda piyadelerin kumandanlığını yaptı ve teyzesi Âişe’nin devesinin önünde kahramanca savaştı. Ali’nin galip gelmesi üzerine Âişe ile birlikte Medine’ye dönmek zorunda kaldı. Amr ibn Âs ve Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’nin Ezruh’taki toplantılarında hazır bulunduysa da (Şubat 658) hakemlerin faaliyetlerine müdahale etmedi. | |||
Muâviye devrinde Medine’de oturan Abdullah, Muâviye’nin oğlu Yezîd’i veliaht tayin etmek istemesi üzerine Hüseyin, Abdullah ibn Ömer ve Abdurrahman ibn Ebû Bekir ile birlikte ona şiddetle karşı çıktı. Muâviye’nin kendileriyle görüşmek için Medine’ye geldiğini öğrenince onlar da kendisiyle karşılaşmamak için Mekke’ye gittiler. Buna rağmen Muâviye arkalarından giderek onlarla görüştüyse de ikna edemedi. | |||
Yezîd ibn Muâviye hilâfet makamına geçince, Medine Valisi Velîd ibn Utbe’ye bir mektup yazarak Hüseyin, Abdullah ibn Ömer ve Abdullah ibn Zübeyr’den zorla biat almasını istedi. Ancak valinin yavaş hareket etmesi üzerine bunlar Mekke’ye gittiler. Hüseyin Kûfe’ye davet edildiğinde, bu daveti kabul etmesini uygun görenlerden biri de Abdullah ibn Zübeyr idi. Kerbelâ faciasından sonra Yezîd’e karşı muhalefetin lideri haline gelen Abdullah, Yezîd’in halifeliğini kabul etmemekle birlikte ona açıkça cephe almayıp beklemeyi tercih etti. Yezîd onun bu tutumuna kızarak Medine Valisi Amr ibn Saîd’e Abdullah’ın üzerine bir ordu göndermesini emretti. O da Abdullah’a düşman olan kardeşi Amr ibn Zübeyr kumandasında bir kuvvet gönderdi. Amr hiçbir mukavemetle karşılaşmadan Mekke’ye girdiyse de âni bir baskına uğrayarak esir alınıp hapsedildi. Bir yıl sonra Yezîd Mekke’ye Müslim ibn Ukbe kumandasında yeni bir kuvvet gönderdi. Müslim’in yolda ölmesi üzerine yerine tayin edilen Husayn ibn Nümeyr es-Sekûnî Mekke önlerine gelerek şehri kuşattı (24 Eylül 683). Suriyeli askerlerden meydana gelen Yezîd ordusu, attıkları yağlı paçavralarla Kâbe’de yangına yol açtılar. Bu kuşatma Yezîd’in ölüm haberinin Mekke’ye ulaşmasına kadar (27 Kasım 683) 64 gün devam etti. Yezîd’in öldüğünü öğrenen Abdullah ibn Zübeyr, “emirü’l-mü’minîn” unvanıyla halifeliğini ilân etti (64/683). Husayn ibn Nümeyr, Abdullah ibn Zübeyr ile temasa geçerek Dımaşk’a geldiği takdirde halife olarak tanınacağını söyledi. Ancak o bu teklifi kabul etmedi. Suriyeliler Yezîd ölünce önce oğlu II. Muâviye’ye, iki ay sonra onun ölümü üzerine de Mervân ibn Hakem’e biat ettiler. İki halifenin ardarda ölümüyle meydana gelen boşluk ve anarşi döneminde Filistin, Humus ve Kınnesrîn ordugâhları Abdullah ibn Zübeyr’e biat etmeye hazırlandılar; fakat Mervân ibn Hakem kısa zamanda duruma hâkim oldu. Bu arada Abdullah ibn Zübeyr’in Filistin’i almak için kardeşi Mus‘ab idaresinde gönderdiği ordu başarısızlığa uğradı. Bu mücadeleler devam ederken Mervân vefat etti (7 Mayıs 685), yerine oğlu Abdülmelik halife oldu. | |||
Hicaz ile doğu eyaletlerinde Abdullah ibn Zübeyr, Suriye, Filistin ve Mısır’da Abdülmelik ibn Mervân hüküm sürüyordu. Ancak her ikisinin bölgelerinde karışıklıklar devam ediyordu. Mekke kuşatması sırasında Abdullah’a yardım eden Hâricîler, tehlikenin ortadan kalkmasından sonra onunla anlaşmazlığa düştüler. Bunlardan Necde ibn Âmir idaresindeki grup, Necid ve Uman bölgelerini ele geçirdi. Nâfi‘ ibn Ezrak’a bağlı ve onun ismine izâfeten Ezârika diye adlandırılan grup ise son derece katı prensiplere sahip ve kuvvet itibariyle de en tehlikelisi idi. Nâfi‘ ibn Ezrak, etrafında toplanan kuvvetlerle Basra’ya doğru ilerlemeye başladı. Basra valisi bunların karşısında bir varlık gösteremedi. Bu mücadeleler sırasında Nâfi‘ ibn Ezrak öldürüldü, yerine Ubeydullah ibn Mâhûz geçti. Ubeydullah yeni kuvvetlerle Basra’ya yaklaşmaya başlayınca şehir halkı korku içinde Mühelleb ibn Ebû Sufre’den kumandayı almasını istediler. Abdullah ibn Zübeyr de bunu resmen isteyince Mühelleb başa geçti. Onun ilk başarısı Hâricîler’i ağır bir yenilgiye uğratmak oldu (Mayıs 686). Ubeydullah ibn Mâhûz savaşta öldürüldü ve Hâricîler Ahvaz’ın dağlık bölgesine çekilerek çete savaşlarına başladılar. | |||
Bu sırada Abdülmelik ibn Mervân da iç meselelerle uğraştığından harekete geçme imkânını bulamadı. Hem Abdullah ibn Zübeyr’e hem de Abdülmelik’e cephe almış olan Muhtâr es-Sekafî Ekim 685’te Abdülmelik’e isyan ederek onun gönderdiği kuvvetleri mağlûp etti. Daha sonra Kûfe merkez olmak üzere, Abdullah ibn Zübeyr’e bağlı Basra dışındaki doğu eyaletlerini ele geçirdi ve fiilen elinde bulundurduğu vilâyetlerin genel valiliğini istedi. Ancak Abdullah bu teklifi kabul etmedi; böylece Abdülmelik’ten sonra Muhtâr’ı da karşısına almış oldu. Önce daha tehlikeli bulduğu Muhtâr’ı bertaraf etmeye karar veren Abdullah 686 yılı başlarında kardeşi Mus‘ab’ı Basra valiliğine getirerek Muhtâr ile mücadeleye memur etti, Basra’da bir kurtarıcı gibi karşılanan Mus‘ab kısa zamanda büyük bir ordu toplayarak Kûfe’de bulunan Muhtâr üzerine yürüdü. el-Cezîre’ye gönderdiği asıl kuvvetlerin dönmesini bekleyen Muhtâr, Mus‘ab’ı oyalamak maksadıyla sarayına kapandı ve dört ay süreyle kuşatma altında kaldı. 3 Nisan 687 tarihinde yaptığı bir çıkış hareketi sırasında öldürülünce Abdullah ibn Zübeyr tekrar bütün doğu eyaletlerine hâkim oldu. | |||
Öte yandan Halife Abdülmelik 689 ve 690 yıllarında Mus‘ab’a karşı giriştiği askerî harekâttan bir sonuç alamayınca 691 yılı sonlarında yeniden harekete geçti. Mus‘ab’ın en büyük kumandanı İbrâhim ibn Mâlik el-Eşter’in daha savaşın başlangıcında öldürülmesi ve bazı birliklerinin savaşa girmeyip kaçmaları, Mus‘ab’ın az bir kuvvetle kahramanca savaşmasına rağmen, hem savaşı hem de hayatını kaybetmesine yol açtı. Böylece Hicaz hariç bütün vilâyetler Abdülmelik’in hâkimiyetine geçmiş oldu. Abdülmelik hiç vakit kaybetmeden Haccâc ibn Yûsuf es-Sekafî’yi 2000 kişilik bir kuvvetle Mekke üzerine gönderdi (Ocak 692). Üç ay sonra da Haccâc’ın istediği Mekke’ye taarruz izniyle birlikte 5000 kişilik bir takviye kuvveti sevketti. İstediği yardımı ve izni alan Haccâc Mekke önlerine gelerek şehri kuşattı. Hac zamanı kendisinin ve askerlerinin haccetmelerine izin verilmeyince Mekke’yi mancınıklarla taşa tuttu. Bu sırada Mekke’de bulunan Abdullah ibn Ömer’in ricası üzerine hac menâsikinin bitmesine kadar şehre hücumu tehir etti. Gelen hacıların büyük bir kısmı Abdullah’ın saflarında mücadele etmek için Mekke’de kaldılar. Muhasara uzadıkça şehirde kıtlık baş gösterdi. Kaynakların ifadesine göre, zor durumda kalan kuşatma altındaki müslümanlar binek hayvanlarını, hatta hakaret maksadıyla mancınıkla atılan bir köpeği bile yemek zorunda kaldılar. Ancak muhasaranın altıncı ayında yiyeceklerinin büsbütün tükenmesi üzerine Abdullah ibn Zübeyr’in taraftarları kendisini terketmeye başladılar. Oğlunun yanında pek az bir kuvvet kaldığını gören Esmâ bint Ebû Bekir, ona gittiği yolun doğru olduğuna inanıyorsa sonuna kadar mücadeleye devam etmesini tavsiye edince, Abdullah teslim olmak yerine ölmeyi tercih etti; bir çıkış hareketi yaparak kahramanca dövüştü ve öldü (14 Cemâziyelevvel 73 / 1 Ekim 692). Haccâc başını keserek Suriye’ye gönderdi; bir süre darağacında asılı kalan cesedinin defnine, ancak annesinin ricası üzerine izin verildi. | |||
İslâm dünyasının yarıya yakın kesiminde on yıl kadar halife olarak hüküm süren Abdullah ibn Zübeyr genç sahâbîlerin önde gelenlerinden biridir. Cesur bir asker, iyi bir kumandan, ihtiraslı bir siyaset adamı idi. Mekke’nin ileri gelen ailelerinden birine mensup olup iyi bir eğitim görmüştür. Bizzat Peygamber’den, babasından, annesinden, dedesi Ebû Bekir ile teyzesi Âişe’den Ömer ve Osman gibi büyük sahâbîlerden rivayette bulunmuştur. Rivayet ettiği hadislerin sayısı otuz üç kadardır. Bunlardan altısı Ṣaḥîḥ-i Buḫârî’de, ikisi Ṣaḥîḥ-i Müslim’de, biri de her ikisinde yer almıştır. Kendisinden hadis rivayet eden meşhur tâbiîler arasında iki oğlu Abbâd ve Âmir, kardeşi Urve, yeğenleri Hişâm ve Muhammed ibn Urve, Tâvûs, Atâ, İbn Ebû Müleyke gibi âlimler vardır. Abdullah tefsirde söz sahibi olan sahâbîlerdendir. İbadete olan aşırı meyli sebebiyle “mescid güvercini” (hamâmetü’l-mescid) diye anılırdı. Namazı derin bir vecd ile kılardı. Mekke kuşatmasında mancınıkla atılan taşların çok yakınına düşmesi bile onun namazdaki huzurunu bozamamıştır. Saatlerce kıyamda, rükû ve secdede kaldığı olurdu. Peygamber’in hiç iftar etmeden oruç tutmayı yasakladığını duymamış olmalı ki (bk. Aʿlâmü’n-nübelâʾ, III, 368), yedi gün boyunca oruç tutar ve bundan dolayı herhangi bir rahatsızlık hissetmezdi. Cesaret, ibadet ve hitabet söz konusu olduğunda onunla kimsenin boy ölçüşemeyeceği kaynaklarda belirtilmiştir. | |||
Ali Hüsnî el-Harbûtlî’nin yazdığı ʿAbdullāh ibn ez-Zübeyr adlı monografi, el-Müessesetü’l-Mısriyyetü’l-âmme tarafından “A‘lâmü’l-Arab” serisinin 43. kitabı olarak neşredilmiştir (Kahire, ts.). | |||
После того, как Амр ибн Ас был отправлен на завоевание Египта, он был среди вспомогательных сил из 5000 человек, посланных под командованием его отца, Зубайра ибн Аввама. Египта. Он присутствовал во время экспедиции египетского наместника Абдуллы ибн Саада ибн Абу Серха в область Ифрикийе, центром которой был Субейтила (647 г.). Когда Григорий, генерал-губернатор Ифрикии, восставшей против Византии и получившей ее независимость, яростно сопротивлялся мусульманским силам, и в войне, в которой обе стороны понесли тяжелые потери, мусульмане победили, когда Абдулла ибн Зубайр лично убил Григория. Этот его героизм вызвал большой резонанс, особенно в Медине. Он также добился больших успехов, участвуя в экспедиции Саида ибн Аса, правителя Куфы, в Табаристан и Кюркан в 650 году. | После того, как Амр ибн Ас был отправлен на завоевание Египта, он был среди вспомогательных сил из 5000 человек, посланных под командованием его отца, Зубайра ибн Аввама. Египта. Он присутствовал во время экспедиции египетского наместника Абдуллы ибн Саада ибн Абу Серха в область Ифрикийе, центром которой был Субейтила (647 г.). Когда Григорий, генерал-губернатор Ифрикии, восставшей против Византии и получившей ее независимость, яростно сопротивлялся мусульманским силам, и в войне, в которой обе стороны понесли тяжелые потери, мусульмане победили, когда Абдулла ибн Зубайр лично убил Григория. Этот его героизм вызвал большой резонанс, особенно в Медине. Он также добился больших успехов, участвуя в экспедиции Саида ибн Аса, правителя Куфы, в Табаристан и Кюркан в 650 году. | ||
Версия от 01:04, 25 мая 2023
| ‘Абдуллах ибн аз-Зубайр |
 |
| по-арабски: عبد الله بن الزبير |
| рождение: 624; Медина |
| смерть: 692; Мекка |
| профессия: комментатор Корана |
| сражения: Ярмук, осада Мекки |
| религия: ислам |
| теги: - |
| ключевые слова: Абдуллах ибн Зубайр |
| см. также: ‘Али ибн Абу Талиб, Ибн ‘Умар, Ибн ‘Аббас, Ибн Мас‘уд, Анас… |
Кто такой ‘Абдуллах ибн аз-Зубайр?
‘Абдуллах ибн аз-Зубайр (ар. عبد الله بن الزبير; 692-622) — сподвижник пророка Мухаммада ﷺ, политический деятель. Первый младенец среди мухаджиров, который родился в Медине. Знаток толкования Корана, мусульманского права; в его передаче известно более 30 хадисов.
.Биография
‘Абдуллах ибн аз-Зубайр .jpg){kind=small}
родился в месяц зу аль-ка‘да второго года хиджры (май 624 г.). Его отцом был сподвижник Зубайр ибн ‘аль-Аввам , который входил в число «десяти обрадованных вестью о Рае». Его мать, Асма , была дочерью Абу Бакра ас-Сиддика . Поскольку он был первым ребёнком мухаджиров, родившийся в Медине, его рождение вызвало большую радость. Пророк Мухаммад ﷺ сам дал мальчику имя.
Маленький ‘Абдуллах сделал первые шаги в жизни под присмотром Пророка ﷺ и многому научился от него. Участвовал в завоевании Шама (Сирии). В 12 лет ‘Абдуллах вместе с отцом находился в расположении мусульманских войск во время битвы при Ярмуке (636 г.). Участвовал во всех военных операциях при завоевании Египта. Отличился в битвах с берберами в Северной Африке. Лично убил византийского наместника в Ифрикии Григория.
‘Абдуллах отличался храбростью, бесстрашием, набожностью, справедливостью, высокой моралью, незаурядным умом и многими другими добродетелями. Был последовательным борцом против любых форм тирании. Вместе с Хусейном ибн ‘Али отказался присягать халифу Йазиду, не желая отходить от принципов правления первых халифов и протестуя против установления в Халифате наследственной власти. После трагической гибели Хусейна в Кербеле открыто выступил против халифа Йазида, так как не желал подчиняться представителям власти, повинным в убийстве внука пророка Мухаммада ﷺ.
Стал лидером антиомейядского движения, ему присягнули на верность жители Мекки и Медины, а затем всего Хиджаза. В ответ халиф Йазид двинул против ‘Абдуллаха свою армию, но тот не побоялся сразиться с войсками. После известия о смерти халифа Йазида (683 г.) правительственная армия ушла из Хиджаза, и власть в регионе перешла к ‘Абдуллаху . Его правление признали также Йемен, Басра, Куфа, Хорасан и другие провинции Халифата. ‘Абдуллах был признан законным халифом и правил с 683 по 692 год. В 692 году войска Омейядов окружили Мекку; город подвергся большим разрушениям и был взят. ‘Абдуллах геройски погиб, сражаясь в мекканской мечети.
Примечания
Литература
- Использованная литература
- А.А. Али-заде, Абдуллах ибн Зубайр // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. (рус.; CC BY 3.0)
- H.D. Yıldız, Abdullah b. Zübeyr b. Avvâm // TDV İslâm Ansiklopedisi. — İstanbul, 1998. — c. 1. s. 145-146. (тур.)
Информация о статье
- Автор: Редакция сайта; E-mail: feedback@quranacademy.org.
- Библиографическая ссылка: ‘Абдуллах ибн аз-Зубайр [Электронный ресурс] // QuranAcademy.org: Академия Корана. 2023 г.
- URL: http://ru.quranacademy.org/encyclopedia/article/Abdullah-ibn-al-Zubayr
- Дата первой публикации: 25 мая 2023 г.
Сотрудничество
Академия Корана приглашает к сотрудничеству авторов статей, редакторов, переводчиков, волонтёров и т. д. Об условиях сотрудничества и других интересующих Вас вопросах можете спросить в нашем Телеграм-аккаунте.
 Авторы этой статьи — участники проекта Академии Корана. Если вы хотите обсудить содержание статьи, то перейдите на страницу обсуждения статьи.
Ссылки: 🔍 Просмотр (адм, арх, dev) / Википедия (цит.) / Iequran (л,с, а) / corpus / Brill: (1, 2, 3) / EQ / Islamica (ш, с) / TDVIA (ш) / ИЭС’91 / Али-заде Мета-теги: / Google (hqa) / Яндекс : * {{TDV||статья||yıl=|cilt=|sayfa=}} |